Το ιστορικό Γυμναστήριο στο γήπεδο του Μεσσηνιακού Γ.Σ.1888

            ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΥ Γ.Σ.1888

Δεν είναι ευρέως γνωστό αλλά το γήπεδο του Μεσσηνιακού, το παλαιότερο ελληνικό ιδιόκτητο γήπεδο και 9^ο στην Ευρώπη, απέκτησε τις σημερινές κερκίδες, βόρεια και νότια, το 1972 και την δυτική το 1996.

Το παρόν σημείωμα στόχο έχει την σύντομη αναδρομή της κατασκευής τους αλλά ειδικότερα την ιστορική προϋπάρχουσα κατάσταση. Οι δύο κερκίδες, βόρεια και νότια, εγκαινιάστηκαν το 1972 και η δυτική το 1995.

Ο Μεσσηνιακός ιδρύθηκε το 1888, ως μια ομάδα ανθρώπων που προσπαθούσε να βοηθήσει τη νεολαία να αθληθεί, και λειτούργησε μόνο ως εκπαιδευτήριο σε διάφορους χώρους στην Καλαμάτα. Και μετά την επίσημη ίδρυσή του-με καταστατικό-το 1895, συνεχίστηκε η εκγύμναση των νέων σε πρόχειρα γυμναστήρια. Με την έννοια του Γυμναστηρίου θα πρέπει να εξηγηθεί πως επρόκειτο για να έναν τύπο που περιείχε κυρίως όργανα γυμναστικών ασκήσεων. Οργανωμένος χώρος για αθλήματα Στίβου δεν υπήρχε. Αυτό το ζήτημα λύθηκε, καθώς γράφει ο δημοσιογράφος Ηλίας Μπιτσάνης, όταν ο δήμαρχος Καλαμάτας Πέτρος Π. Καπετανάκης παραχώρησε στον Μεσσηνιακό,  με συμβόλαιο δωρεάς, ένα κομμάτι μιας πλατείας, η συνέχεια της οποίας αργότερα δόθηκε και έγινε η πλατεία ασκήσεων του στρατιωτικού στρατοπέδου. Με περιπέτειες, τις οποίες περιγράφει εκτενώς ο Ηλίας Μπιτσάνης, χρησιμοποιήθηκε μέρος τους παραχωρηθέντος δημοτικού χώρου, και εκεί χτίστηκε το Γυμναστήριο και μαζί δημιουργήθηκε ένα μικρό ποδοσφαιρικό γήπεδο.

Το Γυμναστήριο χρειάστηκε μια 3ετια περίπου για να πάρει μορφή και ο Ηλίας Μπιτσάνης αποδελτίωσε τοπική είδηση πως τον Οκτώβριο του 1905 ανακοινώθηκε στις εφημερίδες πως «…ότι ήδη ο Σύλλογος απέκτησεν ίδιον γυμναστήριο, ελαχίστων ακόμη δαπανών δεόμενον όπως κατασταθή ευπρόσωπον και άρξητε λειτουργούν κανονικώς…». Το Γυμναστήριο πήρε την τελική μορφή του και σε πολλές παλαιές φωτογραφίες εικονίζεται, εξαιρετικές δε είναι οι παρακάτω φωτογραφίες του 1909 και του 1939 :

 

Η ποδοσφαιρική ομάδα του Μεσσηνιακού το 1909 και πίσω το ιστορικό Γυμναστήριο   

Ο δρομέας Στέλιος Κυριακίδης το 1939 και στο βάθος το Γυμναστήριο γεμάτο με θεατές μέχρι και στη σκεπή του

Το Γυμναστήριο στο βάθος και μπροστά μαθήτριες σε γυμναστικές επιδείξεις. Φωτογραφία της 10ετίας του ΄30.

Από ανέκδοτη περιγραφή του Παύλου Γκρέκη ή Γκραίκη, γιού του του 2^ου Φύλακα (τρεις Επιστάτες-Φύλακες εργάστηκαν στον Μεσσηνιακό την περίοδο 1906-2016, δηλαδή για 110 χρόνια) του γηπέδου Δημητρίου Γκραίκη, καταλαβαίνουμε για την διαρρύθμιση των χώρων : «…Το σπίτι μας ήταν στη δυτική πλευρά του Γυμναστηρίου με τα πολύζυγα, όπως το βλέπαμε από μπροστά, που είχε 2 δωμάτια. Απ’ έξω δυτικότερα είχε βοηθητικούς χώρους (κουζίνα, τουαλέτα, πλυσταριό). Στην ανατολική πλευρά ήταν τα γραφεία του «Μεσσηνιακού» και αποθήκη αθλητικού υλικού. Απ’ έξω ανατολικότερα, εφαπτόμενο, ήταν το αναψυκτήριο και λίγο μακρύτερα, στη ΒΑ γωνία του γηπέδου το «Σκοπευτήριο». Η διαμονή της οικογένειας Γκραίκη ήταν δωρεάν και τα έσοδά της ήταν από τις εισπράξεις της λειτουργίας του αναψυκτηρίου. Όταν η οικογένεια μας εγκαταστάθηκε στο γήπεδο ήταν 3μελής, οι γονείς μας και ο μεγάλος αδελφός Γιώργος γεννημένος το 1939. Στο γήπεδο γεννηθήκαμε οι υπόλοιποι, Κωνσταντίνος το 1949, εγώ ο γράφων το 1951 και η αδελφή μας Ευτέρπη το 1953. Οι υποχρεώσεις της επιστασίας ήταν πολλές…».

Ο κεντρικός χώρος του Γυμναστηρίου περιείχε όργανα εκγύμνασης και φωτογραφικά, μας παραδόθηκε σε φωτογραφίες του παλαιού αθλητή Δημητρίου Χειλά από την 10ετία του ’60 καθώς και από φωτογραφίες της Αθλήτριας Τούλας Γυφτάκη το 1939.

 

   

 

Στις παραπάνω φωτογραφίες, από το αρχείο του εξαιρετικού Αθλητή και Ανθρώπου Δημητρίου Χειλά, φαίνονται οι εσωτερικοί χώροι του Γυμναστηρίου.

 

Στις παραπάνω φωτογραφίες, από το αρχείο των απογόνων της 1^ης Γυναίκας που πήρε μέρος σε επίσημους αγώνες το 1938,9, της Τούλας Γυφτάκη https://messiniakosgc1888.blogspot.com/2026/05/1938-1939.html, φαίνονται ο εσωτερικός χώρος του Γυμναστηρίου και στα ανατολικά τα αποδυτήρια.

Το αρχιτεκτονικό μοτίβο του κτιρίου είναι απλό, καθώς δείχνει. Ήταν όμως προϊόν μιας σχολής κατασκευαστών  με βασικό κριτήριο την εκπαίδευση των νέων Παιδιών. Την ίδια εποχή (1905-1906) που ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Γυμναστηρίου στο γήπεδο Μεσσηνιακού για την αθλητική εκπαίδευση της νεολαίας και του οποίου 1^ος πρόεδρος υπήρξε ο Παναγιώτης Μπενάκης το 1895, κατασκευάστηκε με το ίδιο μοτίβο και το σημερινό 5^ο Δημοτικό σχολείο, το οποίο ονομάζεται «Μπενάκη» προς τιμήν του δήμαρχου Παναγιώτη Μπενάκη, επί των ημερών δημαρχοντίας τού οποίου δομήθηκε και δόθηκε προς χρήση στα παιδιά της βόρειας Καλαμάτας και σκοπό είχε την μαθησιακή εκπαίδευση τη νεολαίας. Οι περισσότερο καλαματιανοί πιστεύουν πως ήταν το σπίτι των Μπενάκηδων, οι οποίοι όμως είχαν βασική κατοικία το σπίτι όπου στεγάζεται σήμερα το Μουσείο στους πρόποδες του Κάστρου. Καθώς αναφέρεται στην σελίδα του 5^ου Δημοτικού σχολείου Καλαμάτας :

«Η ιστορία του σχολείου μας ξεκινά από το 1890, όταν λειτούργησε για πρώτη φορά ως 2/τάξιο Δημοτικό Σχολείο Καλυβίων. Ήταν οργανωμένο ως Ιδιωτικό Σχολείο με τέσσερις τάξεις και έναν δάσκαλο. Αργότερα μετακινήθηκε στην οδό Αγ. Γεωργίου στο οίκημα Γ. Χρυσούλη και λειτούργησε ως δημοσυντήρητο Δημοτικό Σχολείο ως το 1903. Από το 1903 ως το 1906 εγκαταστάθηκε στο οίκημα Δημητρουλάκη, απέναντι από την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου. Το 1906 με ενέργειες του τότε δημάρχου Παναγιώτη Μπενάκη έγινε η ανέγερση του κτηρίου που στεγάζει το σχολείο σήμερα. Τον Αύγουστο του 1906 μετονομάστηκε σε 3^ο πλήρες Δημοτικό  σχολείο Αρρένων και το 1929 σε 5^ο μεικτό Δημοτικό Σχολείο Καλαμάτας, Μπενάκειο. Ο ίδιος ο Μπενάκης στην λογοδοσία του για τα πεπραγμένα του δήμου, η οποία σώζεται στην Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας, πριν από τις εκλογές του 1914, περιγράφει: «Κατά το εξαετές διάστημα της δημαρχοντίας μου και παρά τας αντιδράσεις, ειργάσθην όσον μοι ήτο δυνατόν· ανωκοδόμησα το Γ’ Δημοτικόν Σχολείον Καλυβίων. Επεσκεύασα τα κρεοπωλεία και το Δημοτικόν Σχολείον, άτινα αφ’ ης εποχής κατεσκευάσθησαν παρά του μακαρίτου πατρός μου δεν είχον τύχη της ελαχίστης επισκευής. Εύρον τα Σχολεία εις οικτράν κατάστασιν· τα παιδιά σας εφοίτων εις τρώγλας μάλλον ή σχολεία και εκεί κατεστρέφετο η υγεία των· εκτός της σχολής των Καλυβίων ενοικίασα τα καλλίτερα οικήματα της πόλεως διά Σχολεία, δεν εφείσθην ουδεμιάς δαπάνης, διότι επίστευον ότι και η ζωή ενός παιδιού αξίζει πολύ περισσότερον των δαπανών του δήμου. Ερωτήσατε οι γονείς τους διδασκάλους ποια ήσαν τα οικήματα όταν ανέλαβον την εξουσίαν και ποια είναι σήμερον».

Το κτήριο είναι ισόγειο και νεοκλασικό. Πριν από το σεισμό του 1986 λειτουργούσε με έξι αίθουσες, όμως οι ζημιές ήταν εκτεταμένες και κατά την επισκευή κατεδαφίστηκε η νοτιοδυτική αίθουσα. Το Μπενάκειο έχει  χαρακτηρισθεί από την Unesco ως ζωντανό Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Η αρχιτέκτονας μηχανικός Βεατρίκη Γάττου, περιγράφει: «Το ισόγειο νεοκλασικό κεραμοσκεπές σχολικό κτίριο χαρακτηρίζεται από λιτότητα και συμμετρία στην διάταξη των χώρων στην κάτοψη όπως και των ανοιγμάτων στις όψεις. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επιμέρους μορφολογικά του στοιχεία όπως: η στοά στο μέσον της κύριας όψης, τα αετώματα, η κορνίζα κάτω από το γείσο της στέγης, κ.α.»

5^ο Δημοτικό σχολείο Καλαμάτας, ή «Μπενάκη».

Είναι σίγουρο πως τα δύο παραπάνω κτίσματα (Γυμναστήριο Μεσσηνιακού και Σχολείο στην Καλαμάτα) «πιστώνονται» στον Παναγιώτη Μπενάκη, ο οποίος ως πρόεδρος του Μεσσηνιακού αλλά και με την δυναμική τού ονόματός της οικογενείας του, γνώριζε τις νέες αρχιτεκτονικές απόψεις, μιας και στην Αθήνα αντίστοιχο έργο είχε εκπονηθεί και κατασκευαστεί στο γυμναστήριο του Εθνικού Γυμναστηρίου Αθηνών, το οποίο ονομάζεται «Γυμναστήριο Ι. Φωκιανού».

            Έλληνες γυμναστές στο Εθνικό Γυμναστήριο και στην μέση με τα γένια ο Ιωάννης Φωκιανός.

 «Το Εθνικό Γυμναστήριο Αθηνών ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Το 1879 ορίστηκε ο Ιωάννης Φωκιανός στη θέση του διευθυντή και λόγω της πολύ σημαντικής προσφοράς του στην ενσωμάτωση της γυμναστικής στο υποχρεωτικό πρόγραμμα διδασκαλίας στη μέση εκπαίδευση, το Εθνικό Γυμναστήριο Αθηνών μετονομάστηκε τιμητικά σε «Εθνικό Γυμναστήριο Αθηνών – Ι. Φωκιανός». Βρίσκεται στον χώρο του Ζαππείου στην Αθήνα απέναντι από το Παναθηναϊκό Στάδιο. Οι εγκαταστάσεις του περιλαμβάνουν κτίρια περίπου 1.000 τετραγωνικών μέτρων χώρων άθλησης, γραφείων, αποδυτηρίων, αποθηκών και άλλων βοηθητικών χώρων και ανοιχτό υπαίθριο χώρο περίπου 3 στρεμμάτων. Το γυμναστήριο λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού».

Το Γυμναστήριο «Ι. Φωκιανός» σε παλαιά και νεότερη φωτογράφηση

Το καλαίσθητο οικοδόμημα του Εθνικού Γυμναστηρίου Αθηνών «Ιωάννης Φωκιανός» δέχθηκε το 1926 τις περιποιήσεις της αρχαιολογικής υπηρεσίας και στα αρχεία των ΓΑΚ (φάκελος 1393 "Τύποι γυμναστηρίων και υποστέγων γυμναστικής") υπάρχουν τα σχέδια του κτιρίου (καθώς και άλλων κατασκευών μεταξύ των οποίων του Γυμνασίου Μελιγαλά). Ο καθένας μπορεί να διαπιστώσει την ομοιότητα του γυμναστηρίου Φωκιανού με το Γυμναστήριο Μεσσηνιακού.

 

Η Γαλλική εκπαιδευτική αθλητική σχολή διέσωσε δείγματα της αρχιτεκτονικής αντίληψης που την διακατείχε και έτσι μπορούμε να έχομε ένα μέτρο σύγκρισης.

 

Γαλλικός τύπος γυμναστηρίου το 1893, παρόμοιος με την κατασκευή Φωκιανού και σχολείου Μπενάκη. Με την στοά και εσωτερικό μεγάλο γυμναστήριο.

Δυστυχώς το ιστορικό Γυμναστήριο του Μεσσηνιακού αποτελεί μια αθλητική ανάμνηση της Καλαμάτας και των χιλιάδων παιδιών, 60άρηδων+ πλέον, που γυμνάστηκαν εκεί. Οι υπεύθυνοι του γκρεμίσματός του δεν σκέφτηκαν να κρατήσουν ούτε ένα δείγμα την κατασκευή του, ούτε καν την πινακίδα που κοσμούσε το γείσο της σκεπής.

Τα Μέλη των διοικήσεων του Μεσσηνιακού, τα οποία διαχρονικά διοικούν τον ιστορικό Σύλλογο, έχουν στόχο την ανάπλαση της τωρινής εισόδου του Γηπέδου, ώστε να προσαρμοστεί στο παλαιό Γυμναστήριο και να το θυμίζει στις επόμενες γενιές.

Βέβαια θα πρέπει να αναφερθεί και πως στα νότια υπήρχε μια μικρή κερκίδα, που κατασκευάστηκε πιθανόν το 1953, που και αυτή γκρεμίστηκε για να φτιαχτεί η σημερινή κερκίδα.

Ο Δημήτρης Χειλάς (δεξιά) με συναθλητή του και στο βάθος η παλαιά κερκίδα.